Sarimsak
Sarimsak (Garlic)
Botanik ismi: Allium sativum
Bitki Tanimi: Sarimsak, yesil-grimsi duz yapraklari, dislerden olusan yumrusu ile taninan bir bitkidir. Degisik iklim kosullari icin degisitik cinsleri vardir. Sarimsak tam gunes altindaki ortamlari ve hafif, iyi drenajli topraklari sever
Kullanim Alanlari:
- Yiyecek: Cok cesitli sekillerde kullanilabilir: firinlanabilir, kaynatilabilir, sotelenebilir, kizartilabilir, mangalda yapilabilir, yemeklerde kullanilabilir. A, B1, B2 ve C vitamini acisindan zengindir. Taze yapraklari ve surgunleri lezzetli besinler arasinda sayilir.
- Zararli Kontrolu: Gullerin ve meyve agaclarinin arasina dikilen sarimsak, bitki bitleri (aphids) gibi zararlilari uzak tutar.
Yetistirme Bilgileri:
Iyi drenajli topraklari sever, agir topraklar icin yukseltilmis yataklar veya tepecikler yapilarak dikilebilir. Toprak pH 6-7 arasi olmalidir bu nedenle kirec gerekebilir, alkali topraklardan hoslanmaz. Yuksek organik madde icerikli topraklari sever ancak bu maddeler eklenmeden once yice kompost edilmis olmalidir.
En buyuk zararlisi Sogan kurdu (Delia platura), curuyen organik maddelere ve gubreye yonelir. Bu kurtlar sarimsagin govdesinden asagi dogru tuneller acarak curumeye ve bitkilerin olmesine neden olurlar.
Zararlarin ve hastaliklarin yerlesmesini onlemek icin ekili alanlarin rotasyonu onerilir. Iyi malclama yapilmalidir, sarimsak yabani ot rekabetinden hoslanmaz. Duzenli sulama onemlidir, yumrularin olusmasi esnasinda tamamen kurumaya izin verilmemelidir. Saplar sararinca sulama kesilir.
Onerilen Dikim Zamani:
Yumrudaki disler ayrilir ve tercihen dista kalan iri disler ekilir. Kucuk disler, disli yumru yapmaktansa ilk sene sadece yuvarlak bir yumru yaparlar. Sarimsak sonbaharda ekilir. iliman iklimlerde mumkun oldugu kadar erken sonbaharda ekilmelidir, aksi halde soguklama suresi kisa olacagindan yumrularin buyuklukleri kucuk olacaktir. Sonbahar basinda ekilen sarimsaklar, ilkbahar sonunda toplanmaya hazir olacaktir. Serin iklimlerde sonbahar veya ilkbaharda ekilebilir.
Kendime Not: Iliman iklimli kuzey NSW ve Qld icin dikim zamani Mart - Nisan basi olmali. Nisandan sonra dikilen sarimsaklarin yumru olusumu kucuk olabilir. Martta dikilen sarimsaklar genellikle Ekim gibi toplanmaya hazir olacaktir.
Dikim Derinligi:
Sarimsak dislerinin en tepesi toprak hizasinin hemen uzerinde kalacak sekilde dikilmelidir. Duz uc asagiya dogru bakmalidir.
Dikim Araligi:
Sarimsak disleri, birbirlerinden yaklasik 10 cm mesafe ile dikilebilir. Siralar arasi mesafe yaklasik 40 cm olmalidir.
Hasat ve Saklama:
Sarimsagin yumru olusturmasi yaklasik 8 ay zaman alir. Ustte kalan kisimlar sararmaya basladiginda, toplanmaya hazirdir, tamamen ust kisimlarin kurumasini beklemeye gerek yoktur. Sarimsaklari topraktan nazikce sokmeye gayret edin, hasarlanan sarimsaklar genellikle iyi saklanamazlar. Tum yumrular seklinde asabilir veya raflarin uzerine yayabilirsiniz. Ust kisimlarinin iyice kurumasi icin 2-3 haftalik bir zamana ihtiyaciniz olacaktir. Boylece ustteki deri iyice kurur ve kagidimsi bir hal alir. Iyi havalandirma onemlidir. Tek tek tanelere ayirmadan saklamak daha iyi sonuc verir.
Sarimsak Cesitleri:
Sarimsaklar benzer karakteristiklerine gore Yumusak Boyunlu (Softnecks) ve Sert Boyunlu (Hardnecks) olmak uzere iki varyeteye ayrilir.
Yumusak boyunlu (softnecks) olanlar ciceklenmez, yumru olgunlastigi zaman sadece yapraklar ölür. Yumusak boyunlu da kendi iclerinde Artichoke, Silverskin gibi alt gruplara ayrilir.
Sert boyunlu (hardneck) varyeteler ise kendi iclerinde Turban, Creole, Middle Eastern, Asiactic gibi alt gruplara ayrilir.
NOT: Turkiye'deki sarimsak cesitlerini arastirdigimda, sarimsaklarin alt gruplarina dair bir bilgi bulamadim. Bu nedenle, alt grup isimlerini yabanci kaynaklarda oldugu sekliyle, tercumesini yapmadan biraktim....
UYARI: Manavlardan, marketlerden alinan sarimsaklari ekmekten kacinin. Buyuk ihtimalle ithal edilmis sarimsaklardir ve topraginiza ciddi virutik hastaliklar bulastirma riski tasir.
Kendime Not: Iliman iklimli kuzey NSW ve Qld icin dikim zamani Mart - Nisan basi olmali. Nisandan sonra dikilen sarimsaklarin yumru olusumu kucuk olabilir. Martta dikilen sarimsaklar genellikle Ekim gibi toplanmaya hazir olacaktir.
Dikim Derinligi:
Sarimsak dislerinin en tepesi toprak hizasinin hemen uzerinde kalacak sekilde dikilmelidir. Duz uc asagiya dogru bakmalidir.
Dikim Araligi:
Sarimsak disleri, birbirlerinden yaklasik 10 cm mesafe ile dikilebilir. Siralar arasi mesafe yaklasik 40 cm olmalidir.
Hasat ve Saklama:
Sarimsagin yumru olusturmasi yaklasik 8 ay zaman alir. Ustte kalan kisimlar sararmaya basladiginda, toplanmaya hazirdir, tamamen ust kisimlarin kurumasini beklemeye gerek yoktur. Sarimsaklari topraktan nazikce sokmeye gayret edin, hasarlanan sarimsaklar genellikle iyi saklanamazlar. Tum yumrular seklinde asabilir veya raflarin uzerine yayabilirsiniz. Ust kisimlarinin iyice kurumasi icin 2-3 haftalik bir zamana ihtiyaciniz olacaktir. Boylece ustteki deri iyice kurur ve kagidimsi bir hal alir. Iyi havalandirma onemlidir. Tek tek tanelere ayirmadan saklamak daha iyi sonuc verir.
Sarimsak Cesitleri:
Sarimsaklar benzer karakteristiklerine gore Yumusak Boyunlu (Softnecks) ve Sert Boyunlu (Hardnecks) olmak uzere iki varyeteye ayrilir.
Yumusak boyunlu (softnecks) olanlar ciceklenmez, yumru olgunlastigi zaman sadece yapraklar ölür. Yumusak boyunlu da kendi iclerinde Artichoke, Silverskin gibi alt gruplara ayrilir.
Sert boyunlu (hardneck) varyeteler ise kendi iclerinde Turban, Creole, Middle Eastern, Asiactic gibi alt gruplara ayrilir.
NOT: Turkiye'deki sarimsak cesitlerini arastirdigimda, sarimsaklarin alt gruplarina dair bir bilgi bulamadim. Bu nedenle, alt grup isimlerini yabanci kaynaklarda oldugu sekliyle, tercumesini yapmadan biraktim....
UYARI: Manavlardan, marketlerden alinan sarimsaklari ekmekten kacinin. Buyuk ihtimalle ithal edilmis sarimsaklardir ve topraginiza ciddi virutik hastaliklar bulastirma riski tasir.
Yorumlar
Yorum Gönder