Patates Sogani (Onion Potatoes)
Patates Sogani (Onion Potatoes)
(Diger isimler: Nesting onions, multiplier onions)
Botanik Ismi: Allium cepa var aggregatum
Patates soganlari, tohumdan uremek yerine, soganlarindan cogalmaya yatkin, sogan ailesinin bir uyesidir. Bu da onlari, yapi bakimindan standart sogan degil sarimsaga daha yakin yapmaktadir. Bir zamanlar pek cok yerel ciftlikte, evlerde yogun olarak uretilmekteyken simdilerde unutulmaya yuz tutmustur.
Patates soganlari, arpacik soganlar ile (ki onlar da Allium cepa var aggregatum'dur) yakin akraba olsalar da, arpacik soganlar daha cok taninmistir. Patates soganlar ve arpacik soganlar birbirinden farklilklar gosteren, ayni ailenin iki farkli kultivari olsalar da ilk bakista birbirine karistirilabilirler.
Patates soganlari daha buyuktur ve daha az sayida yumrulara ayrilirlar, genellikle ana yumrunun derisi altinda daha uzun kalabilirler. Arpacik soganlarin aromasi daha hafif ve saklanma sureleri patates soganlarina gore daha kisadir. Patates soganlarin tadi daha keskindir ve uzun sure saklanabilirler.
Standart soganlar tohum olarak ekilip, ikinci yil urun alinirken, patates soganlari genellikle, yumrulari ekilerek buyutulerler. Ana sogan yumrusunun buyuklugu ticari soganlara gore cok daha kucuktur. Her ne kadar yeni versiyonlar daha buyuk yumrular uretebilse de, genellikle soganlarin capi 1.5 - 5 cm civarinda olur.
Patates soganlari her yil hasat edilip surekli olarak yeniden ekilebilir, bu nedenle her iki yilda bir tohumla ekilmesi gereken ticari soganlara gore uretilmesi daha kolaydir.
Tarihcesi
Patates soganlarinin ve arpacik soganlarin kokeni tam olarak bilinmemektedir. En erken kayitlara 12.yuzyil Fransa'sinda rastlanmistir.
Bir zamanlar rovacta olup yaygin olarak yetistirilseler de 20.yuzyildan sonra populerliklerini kaybetmislerdir. Bunda hasat sonrasi yapilmasi gereken esktra islem ve isgucunun ihtiyaci sebep olmus olabilir. Cunku ana soganin yaptigi yuva cikartilip, sogan yumrularinin ayrilmasi gerekmektedir. Bunu da mekanik olarak yapmak zor oldugundan, yerlerini toplamasi daha kolay olan ticari soganlara birakmis olmalari olasidir. Patates soganlarinin toplanma ve saklanmaya hazirlanma islemleri, buyuk ticari olcekte maliyetli olabilir.
Patates soganlari ev bahceciliginde ve Avrupa, Kuzey Amerika, Rusya'nin bazi bolgeleri ve Orta Asya'da kucuk olcekli ciftliklerde uretilmektedir. Brezilya ve Hindistan'da ticari uretimleri de yapilmaktadir. Finlandiya'da 20.yuzyilin ortalarina kadar yogun olarak yetistirilmis, orada 22 farkli tur tanimlanmistir. Patates soganlarinin tohuma durmasi nadir olsa da bir zamanlar Rusya'da tohumdan yetistirildigi kaydedilmistir. Bu da Kuzey Avrupa'daki cesitliligin nedeni olabilir.
Besin degeri:
Standart soganlardan farkli bir besin degeri kaydina rastlanmamistir. Ticari soganlar ile ayni ozellikleri gosterir.
Kullanimi:
Tum parcalari yenilebilir. Yapraklari taze soganlar gibi kullanabilir, yumrular da standart soganlarin kullanildigi her yerde kullanilabilir.
Yetistirilmesi:
Iklim:
Tum sogan turleri, kokeni soguk iklimler oldugu icin oldukca dayanikli bitkilerdir. Soguk iklimlerde kolayca yetisebilirler, iyi malclama yapildiginda kar ortusu altinda kalmaya da dayanabilirler.
Yumru olusumu icin isik suresi onemlidir. Bazi turler uzun gunler, bazi turler kisa gunleri tercih ederken bazi turler notraldir, bu soganlar yilin herhangi bir zamani yumru olusturabilir.
Cesitli toprak turlerinde yetistirilebilirler, ancak hafif asidik, organik maddece zengin iyi drenajli topraklari severler.
Cogaltilmasi:
Saklanirken, nemsiz ve cok soguk olmayan, serin ortamlarda tutulmasi idealdir. (10-16 derece)
Tohumlarin saklama omru kisadir, oda sicakliginda tutulan 1 yilin ardindan tohumlarin cimlenme yuzdesi oldukca azalacaktir. 4 derecenin altinda saklanirsa, 3 yila kadar iyi cimlenme saglanabilir. Uykuda (dormant) kalma ihtiyaci yoktur bu nedenle, toplanir toplanmaz ekilebilir.
Dikim:
Sogan Yumrulari:
Diger soganlar gibi ilkbahar veya sonbaharda dikilebilir. (Iliman iklimlerde kisin da dikim yapilabilir). Son bahar dikimleri bir adim onde olmanizi saglayabilir, bazi durumlarda ciceklenmenin gerceklesmesine olanak saglayabilir. Sonbaharda dikimi yapilan soganlar digerlerine gore en az 1 ay once olgunluga erisir. Ilkbahar dikimleri de iyi sonuc verir. Ozellikle yagisli iklimlerde tercih edilmelidir, aksi takdirde surekli islak olan toprak curumeye neden olabilir.
Soganlarin uyku hali 10 derecede 2 hafta kadar bekletilerek kirilabilir. Bu nedenle, sonbaharda ekilen soganlarin bazi iklimlerde (ozellikle sahil iklimlerinde) cicege durmasina neden olabilir. Tohumdan uretim yapmak istiyorsaniz, bu secenegi degerlendirmenizde yarar vardir. Ancak tohum toplamak istemiyorsaniz, cicek saplarini bir an once kesmeniz gerekir, cunku soganin buyuklugunun azalmasina neden olacaktir.
Sicaklik islemi uygulamasi, bazi turlerin ciceklenmesine engel olabilir. Dikimden once 40-42 derecelik suda 1 saat bekletmek de uykuyu kirmaya yardimci olacaktir.
Bitkilerin kis boyu da buyuyebilecegi yumusak iklimlerde, soganlar tepe noktalari hafif toprak disinda kalacak sekilde dikilir. Buyumenin buyuk oranda ilkbaharda gerceklesecegi soguk iklimlerde ise, soganin tepesini toprak altinda kalacak sekilde dikmek tercih edilmelidir, bu bitkinize koruma saglayacaktir
Tohumdan uretim:
Patates soganinin tohumla uretimi standart soganlarda oldugu gibidir. Iliman iklimlerde yasiyorsaniz, biraz kumar oynayip sonbahar basinda ekmeyi deneyebilirsiniz. Veya son donlarin hemen oncesinde, evinizde baslayabilirsiniz.
Tohumlar topraga serpilmeli ve topraga dogru bastirilmalidir. Bol isik almali ve toprak tohumlar cimleninceye kadar nemli tutulmalidir. Cimlenme 3 haftayi bulabilir, standart soganlara gore cimlenme yuzdesi dusuktur (%60 kadar). Fideler saglamlasip 7-7.5 cm uzunluga ulasinca yerlerine dikilebilir.
Bakim:
Soganlar besine ac bitkilerdir, ilkbahar basinda yapraklar gorunmeye basladiginda nitrojen agirlikli besinler yararli olacaktir. Bulunduklari ortamdaki yabani otlar kontrol edilmelidir, cok rekabetci bitkiler degillerdir. Bunun haricinde ekstra bakim istemezler
Arkadas Bitkiler:
Toprakta cok az yer kapladiklari icin, cok iyi birer arkadas bitki olurlar. Ayni zamanda guzel ciceklikleri ile, cicek tarhlarinda da estetik bir gorunum sergilerler. Patates soganlari, koklerinin kazilmasi gerekmeyen bitkilerle arkadas olarak ekilebilir. Cali fasulyeleri ve bezelyeler ile cok iyi sonuclar alinmaz birbirlerinin gelisimine engel olurlar. Onun haricinde, havuc, turp, maydanoz gibi ozellikle kazik koklu bitkilerle iyi anlasirlar.
Cok yillik Bitki olarak Yetistirmek:
Patates soganlari, bakim istemeyen yiyecek ormanlari (food forest) hayalini kuranlar icin uygundur. Bas edilmesi kolay, kendiliginden ureyen ve iliman iklimlerde yil boyu hasat edilebilen urun veren bir bitkidir. Sebze yataklarinda bir kac sene kendi haline birakilabilir, ihtiyac duyuldukca toplanabilir, ve toplanirken de biraz seyreltme yapilabilir. Cok kalabaliklasma olursa, verim azalir o zaman sebze yataginda biraz duzenleme yapmak gerekebilir. Eger yeriniz varsa, duzenleme yapilirken bitkiler yeni yataga aktarilabilir, boylece zararli ve hastaliklarin yerlesmesine engel olunmus olur.
Saksida Yetistirme:
Patates soganlari saksida yetismeye uygundur. 4 litelik bir saksida, duzenli sulama ile tek bir sogandan rahatlikla buyuyup neredeyse topraga dikilmis kadar verim alinabilir.
Hasat
Sonbahar, kis ve ilkbaharda yesil yapraklari taze sogan gibi toplanabilir. Degisik bitkilerden toplanarak verilecek hasar minimumda tutulabilir. %10 dan fazlasini kesmedikca, verimlilik uzerinde bir fark yaratmayacaktir.
Soganlar genellikle yaz ortasindan itibaren hasat edilir. Bu toplanmak icin en ideal zamandir ama toplamak zorunda da degilsiniz. Sogan yumrusu bir kez olustuktan sonra ne zaman isterseniz toplamasini yapabilirsiniz. Genellikle sonbaharda yeniden yeserecektir ancak soganlarin kalitesi kis boyunca yeterince kaliteli olacaktir.
Depolama
Standart soganlar gibi cok soguk olmayan serin ortamda en iyi sekilde saklanir. 10-16 derece arasindaki sicaklik ve dusuk nem soganlari depolamak icin idealdir. Daha soguk yerlerde (buzdolabi gibi) saklamayiniz. Dusuk sicakliklarda kalite duser ve dikim zamanindan once curume gerceklesit.
Saklama
Standart soganlar gibi kurutularak veya tursu yapilarak saklanabilir. Boyutlarinin cesitliligi nedeni ile tursu yapmaya cok uygundur. Kurutulmus olarak da cok fazla islem yapmaya gerek olmadan uzun sureler saklanabilirler. Patates soganlari serin bir dolapta, acik kutu icerisinde 1 yildan fazla dayanabilir.
Uretimi
Patates soganlari genel olarak yumrularinin dikimi ile cogaltilsalar da tohumdan cogaltma yapmak da mumkundur. Yumrudan cogaltilacak ise, yumru yuvasindan bir adet sogan cikararak topraga ekilir. Ayni yerde cok uzun sure ekili olmamasi en iyisidir, Ideal olan patates soganlarindan kalici olarak dikili bir yatagi sadece 3-4 sene tutmak, daha sonra baska bir yere tasimaktir,
Patates soganinin genel uyku suresi 8-10 hafta olsa da serin, kuru saklama kosullarinda tutularak bu sure uzatilabilir.
Patates soganlari uretken tohumler olustursalar da, bu islemler nispeten daha zahmetlidir. Soganlari ciceklemeye tesvik etmek icin, sonbahar basinda ekim yapilmali, kis boyu toprak altinda kalmasi saglanmalidir. Erken baslayan buyume cok onemlidir. Eger dondurucu soguklar geldiginde soganinizin boyu 30 cm e erismisse, tohum elde edebilme sansiniz bir hayli yukektir. Soganin yumru buyuklugu de ciceklenmede onemli bir rol oynar. 3 cm ve uzeri capindaki soganlarin ciceklenme olasiligi daha kucuk yumrulu olanlara gore 4 kat daha fazladir.
Soganlari bocekler tarafindan tozlastirilir bu nedenle, safligi korumak icin diger cicekli sogan ailesi uyelerinden izole edilmelidir. Onerilen mesafe en az 30 metre ve uzeridir. Bu mesafede bile caprazlama olma sansi olsa da saf urun alma olasiligi %90 kadardir. Caprazlanma sonucunda degisik tipler elde edilebilir. Eger tek bir turu izole ettiyseniz, tohumlar ayni ozellikleri gosteren bitkiler verecektir.
Eger caprazlanmaya izin verirseniz yeni ozellikleri olan, yeni varyeteler elde edebilirsiniz. Arpacik sogan ile patates soganini caprazlarsaniz, muhtemelen gene bir yuva icinde bir cok sogan yumrusu olan tur bir elde ederseniz ancak daha genis yelpazeli karakteristikleri olacaktir. Patates soganini diger soganlar ile caprazlarsaniz, yuva icinde yumrusu olan ve olmayan olabilir ve cok degisik yeni ozellikler de elde edebilirsiniz.
Problemler:
Zararlilar:
Soganlar genellikle fazla zararlisi olmayan bitkilerdir. Sogan sinegi problem yaratabilir ancak daha buyuk oranda yeni fideler cin tehlikedir. Yumrudan buyutulen soganlarda estetik problemler olabilir ancak genellikle normal veriminde urun verecektir. Kimi zaman sumuklu bocekler patates soganina ilgi gosterebilir ancak topragi tepecik yaparsaniz, sogan yumrusunu korumus olacagindan, ciddi zarar vermezler
Hastaliklar:
Soganlar genellikle bitkiyi tamamen oldurmeyen ama verimi dusuren, virutik hastaliklara yatkindirlar. Bu genellikle patates sogani gibi yumrulardan klonlanan urunlerde yaygindir. Zaman icerisinde soganlarin buyuklugunun azaldiginin farkina varirsiniz. Bu genellikle virus yukunun sonucudur. Eger soganiniz ciceklenirse, dikip yeni bitkiler elde etmek icin tohum toplamanizda yarar vardir. Eger diger sogan varyetelerinden uzak tutarsaniz, toplayacagiz tohumlar anac bitki ile ayni ozelligi gosterecek ancak anac bitkideki virus kendilerinde olmadigi icin soganlarin buyuklugu daha iri olacaktir.
Kusurlar:
Patates soganlarinin uretimden kaynakli pek cok kusuru olur. Bazi bitkiler normal olarak ciceklenp, tohuma kacarken kimi bitki hic ciceklenmez. Kimi bitkilerde nadir de olsa ciceklerin arasinda minik soganciklar gorulur. Kimi bitkiler ise cicegin tamaminda cicek yerine minik sogancik olusturur.
(Diger isimler: Nesting onions, multiplier onions)
Botanik Ismi: Allium cepa var aggregatum
Patates soganlari, tohumdan uremek yerine, soganlarindan cogalmaya yatkin, sogan ailesinin bir uyesidir. Bu da onlari, yapi bakimindan standart sogan degil sarimsaga daha yakin yapmaktadir. Bir zamanlar pek cok yerel ciftlikte, evlerde yogun olarak uretilmekteyken simdilerde unutulmaya yuz tutmustur.
Patates soganlari, arpacik soganlar ile (ki onlar da Allium cepa var aggregatum'dur) yakin akraba olsalar da, arpacik soganlar daha cok taninmistir. Patates soganlar ve arpacik soganlar birbirinden farklilklar gosteren, ayni ailenin iki farkli kultivari olsalar da ilk bakista birbirine karistirilabilirler.
Patates soganlari daha buyuktur ve daha az sayida yumrulara ayrilirlar, genellikle ana yumrunun derisi altinda daha uzun kalabilirler. Arpacik soganlarin aromasi daha hafif ve saklanma sureleri patates soganlarina gore daha kisadir. Patates soganlarin tadi daha keskindir ve uzun sure saklanabilirler.
Standart soganlar tohum olarak ekilip, ikinci yil urun alinirken, patates soganlari genellikle, yumrulari ekilerek buyutulerler. Ana sogan yumrusunun buyuklugu ticari soganlara gore cok daha kucuktur. Her ne kadar yeni versiyonlar daha buyuk yumrular uretebilse de, genellikle soganlarin capi 1.5 - 5 cm civarinda olur.
Patates soganlari her yil hasat edilip surekli olarak yeniden ekilebilir, bu nedenle her iki yilda bir tohumla ekilmesi gereken ticari soganlara gore uretilmesi daha kolaydir.
Tarihcesi
Patates soganlarinin ve arpacik soganlarin kokeni tam olarak bilinmemektedir. En erken kayitlara 12.yuzyil Fransa'sinda rastlanmistir.
Bir zamanlar rovacta olup yaygin olarak yetistirilseler de 20.yuzyildan sonra populerliklerini kaybetmislerdir. Bunda hasat sonrasi yapilmasi gereken esktra islem ve isgucunun ihtiyaci sebep olmus olabilir. Cunku ana soganin yaptigi yuva cikartilip, sogan yumrularinin ayrilmasi gerekmektedir. Bunu da mekanik olarak yapmak zor oldugundan, yerlerini toplamasi daha kolay olan ticari soganlara birakmis olmalari olasidir. Patates soganlarinin toplanma ve saklanmaya hazirlanma islemleri, buyuk ticari olcekte maliyetli olabilir.
Patates soganlari ev bahceciliginde ve Avrupa, Kuzey Amerika, Rusya'nin bazi bolgeleri ve Orta Asya'da kucuk olcekli ciftliklerde uretilmektedir. Brezilya ve Hindistan'da ticari uretimleri de yapilmaktadir. Finlandiya'da 20.yuzyilin ortalarina kadar yogun olarak yetistirilmis, orada 22 farkli tur tanimlanmistir. Patates soganlarinin tohuma durmasi nadir olsa da bir zamanlar Rusya'da tohumdan yetistirildigi kaydedilmistir. Bu da Kuzey Avrupa'daki cesitliligin nedeni olabilir.
Besin degeri:
Standart soganlardan farkli bir besin degeri kaydina rastlanmamistir. Ticari soganlar ile ayni ozellikleri gosterir.
Kullanimi:
Tum parcalari yenilebilir. Yapraklari taze soganlar gibi kullanabilir, yumrular da standart soganlarin kullanildigi her yerde kullanilabilir.
Yetistirilmesi:
Iklim:
Tum sogan turleri, kokeni soguk iklimler oldugu icin oldukca dayanikli bitkilerdir. Soguk iklimlerde kolayca yetisebilirler, iyi malclama yapildiginda kar ortusu altinda kalmaya da dayanabilirler.
Yumru olusumu icin isik suresi onemlidir. Bazi turler uzun gunler, bazi turler kisa gunleri tercih ederken bazi turler notraldir, bu soganlar yilin herhangi bir zamani yumru olusturabilir.
Cesitli toprak turlerinde yetistirilebilirler, ancak hafif asidik, organik maddece zengin iyi drenajli topraklari severler.
Cogaltilmasi:
Saklanirken, nemsiz ve cok soguk olmayan, serin ortamlarda tutulmasi idealdir. (10-16 derece)
Tohumlarin saklama omru kisadir, oda sicakliginda tutulan 1 yilin ardindan tohumlarin cimlenme yuzdesi oldukca azalacaktir. 4 derecenin altinda saklanirsa, 3 yila kadar iyi cimlenme saglanabilir. Uykuda (dormant) kalma ihtiyaci yoktur bu nedenle, toplanir toplanmaz ekilebilir.
Dikim:
Sogan Yumrulari:
Diger soganlar gibi ilkbahar veya sonbaharda dikilebilir. (Iliman iklimlerde kisin da dikim yapilabilir). Son bahar dikimleri bir adim onde olmanizi saglayabilir, bazi durumlarda ciceklenmenin gerceklesmesine olanak saglayabilir. Sonbaharda dikimi yapilan soganlar digerlerine gore en az 1 ay once olgunluga erisir. Ilkbahar dikimleri de iyi sonuc verir. Ozellikle yagisli iklimlerde tercih edilmelidir, aksi takdirde surekli islak olan toprak curumeye neden olabilir.
Soganlarin uyku hali 10 derecede 2 hafta kadar bekletilerek kirilabilir. Bu nedenle, sonbaharda ekilen soganlarin bazi iklimlerde (ozellikle sahil iklimlerinde) cicege durmasina neden olabilir. Tohumdan uretim yapmak istiyorsaniz, bu secenegi degerlendirmenizde yarar vardir. Ancak tohum toplamak istemiyorsaniz, cicek saplarini bir an once kesmeniz gerekir, cunku soganin buyuklugunun azalmasina neden olacaktir.
Sicaklik islemi uygulamasi, bazi turlerin ciceklenmesine engel olabilir. Dikimden once 40-42 derecelik suda 1 saat bekletmek de uykuyu kirmaya yardimci olacaktir.
Bitkilerin kis boyu da buyuyebilecegi yumusak iklimlerde, soganlar tepe noktalari hafif toprak disinda kalacak sekilde dikilir. Buyumenin buyuk oranda ilkbaharda gerceklesecegi soguk iklimlerde ise, soganin tepesini toprak altinda kalacak sekilde dikmek tercih edilmelidir, bu bitkinize koruma saglayacaktir
Tohumdan uretim:
Patates soganinin tohumla uretimi standart soganlarda oldugu gibidir. Iliman iklimlerde yasiyorsaniz, biraz kumar oynayip sonbahar basinda ekmeyi deneyebilirsiniz. Veya son donlarin hemen oncesinde, evinizde baslayabilirsiniz.
Tohumlar topraga serpilmeli ve topraga dogru bastirilmalidir. Bol isik almali ve toprak tohumlar cimleninceye kadar nemli tutulmalidir. Cimlenme 3 haftayi bulabilir, standart soganlara gore cimlenme yuzdesi dusuktur (%60 kadar). Fideler saglamlasip 7-7.5 cm uzunluga ulasinca yerlerine dikilebilir.
Bakim:
Soganlar besine ac bitkilerdir, ilkbahar basinda yapraklar gorunmeye basladiginda nitrojen agirlikli besinler yararli olacaktir. Bulunduklari ortamdaki yabani otlar kontrol edilmelidir, cok rekabetci bitkiler degillerdir. Bunun haricinde ekstra bakim istemezler
Arkadas Bitkiler:
Toprakta cok az yer kapladiklari icin, cok iyi birer arkadas bitki olurlar. Ayni zamanda guzel ciceklikleri ile, cicek tarhlarinda da estetik bir gorunum sergilerler. Patates soganlari, koklerinin kazilmasi gerekmeyen bitkilerle arkadas olarak ekilebilir. Cali fasulyeleri ve bezelyeler ile cok iyi sonuclar alinmaz birbirlerinin gelisimine engel olurlar. Onun haricinde, havuc, turp, maydanoz gibi ozellikle kazik koklu bitkilerle iyi anlasirlar.
Cok yillik Bitki olarak Yetistirmek:
Patates soganlari, bakim istemeyen yiyecek ormanlari (food forest) hayalini kuranlar icin uygundur. Bas edilmesi kolay, kendiliginden ureyen ve iliman iklimlerde yil boyu hasat edilebilen urun veren bir bitkidir. Sebze yataklarinda bir kac sene kendi haline birakilabilir, ihtiyac duyuldukca toplanabilir, ve toplanirken de biraz seyreltme yapilabilir. Cok kalabaliklasma olursa, verim azalir o zaman sebze yataginda biraz duzenleme yapmak gerekebilir. Eger yeriniz varsa, duzenleme yapilirken bitkiler yeni yataga aktarilabilir, boylece zararli ve hastaliklarin yerlesmesine engel olunmus olur.
Saksida Yetistirme:
Patates soganlari saksida yetismeye uygundur. 4 litelik bir saksida, duzenli sulama ile tek bir sogandan rahatlikla buyuyup neredeyse topraga dikilmis kadar verim alinabilir.
Hasat
Sonbahar, kis ve ilkbaharda yesil yapraklari taze sogan gibi toplanabilir. Degisik bitkilerden toplanarak verilecek hasar minimumda tutulabilir. %10 dan fazlasini kesmedikca, verimlilik uzerinde bir fark yaratmayacaktir.
Soganlar genellikle yaz ortasindan itibaren hasat edilir. Bu toplanmak icin en ideal zamandir ama toplamak zorunda da degilsiniz. Sogan yumrusu bir kez olustuktan sonra ne zaman isterseniz toplamasini yapabilirsiniz. Genellikle sonbaharda yeniden yeserecektir ancak soganlarin kalitesi kis boyunca yeterince kaliteli olacaktir.
Depolama
Standart soganlar gibi cok soguk olmayan serin ortamda en iyi sekilde saklanir. 10-16 derece arasindaki sicaklik ve dusuk nem soganlari depolamak icin idealdir. Daha soguk yerlerde (buzdolabi gibi) saklamayiniz. Dusuk sicakliklarda kalite duser ve dikim zamanindan once curume gerceklesit.
Saklama
Standart soganlar gibi kurutularak veya tursu yapilarak saklanabilir. Boyutlarinin cesitliligi nedeni ile tursu yapmaya cok uygundur. Kurutulmus olarak da cok fazla islem yapmaya gerek olmadan uzun sureler saklanabilirler. Patates soganlari serin bir dolapta, acik kutu icerisinde 1 yildan fazla dayanabilir.
Uretimi
Patates soganlari genel olarak yumrularinin dikimi ile cogaltilsalar da tohumdan cogaltma yapmak da mumkundur. Yumrudan cogaltilacak ise, yumru yuvasindan bir adet sogan cikararak topraga ekilir. Ayni yerde cok uzun sure ekili olmamasi en iyisidir, Ideal olan patates soganlarindan kalici olarak dikili bir yatagi sadece 3-4 sene tutmak, daha sonra baska bir yere tasimaktir,
Patates soganinin genel uyku suresi 8-10 hafta olsa da serin, kuru saklama kosullarinda tutularak bu sure uzatilabilir.
Patates soganlari uretken tohumler olustursalar da, bu islemler nispeten daha zahmetlidir. Soganlari ciceklemeye tesvik etmek icin, sonbahar basinda ekim yapilmali, kis boyu toprak altinda kalmasi saglanmalidir. Erken baslayan buyume cok onemlidir. Eger dondurucu soguklar geldiginde soganinizin boyu 30 cm e erismisse, tohum elde edebilme sansiniz bir hayli yukektir. Soganin yumru buyuklugu de ciceklenmede onemli bir rol oynar. 3 cm ve uzeri capindaki soganlarin ciceklenme olasiligi daha kucuk yumrulu olanlara gore 4 kat daha fazladir.
Soganlari bocekler tarafindan tozlastirilir bu nedenle, safligi korumak icin diger cicekli sogan ailesi uyelerinden izole edilmelidir. Onerilen mesafe en az 30 metre ve uzeridir. Bu mesafede bile caprazlama olma sansi olsa da saf urun alma olasiligi %90 kadardir. Caprazlanma sonucunda degisik tipler elde edilebilir. Eger tek bir turu izole ettiyseniz, tohumlar ayni ozellikleri gosteren bitkiler verecektir.
Eger caprazlanmaya izin verirseniz yeni ozellikleri olan, yeni varyeteler elde edebilirsiniz. Arpacik sogan ile patates soganini caprazlarsaniz, muhtemelen gene bir yuva icinde bir cok sogan yumrusu olan tur bir elde ederseniz ancak daha genis yelpazeli karakteristikleri olacaktir. Patates soganini diger soganlar ile caprazlarsaniz, yuva icinde yumrusu olan ve olmayan olabilir ve cok degisik yeni ozellikler de elde edebilirsiniz.
Problemler:
Zararlilar:
Soganlar genellikle fazla zararlisi olmayan bitkilerdir. Sogan sinegi problem yaratabilir ancak daha buyuk oranda yeni fideler cin tehlikedir. Yumrudan buyutulen soganlarda estetik problemler olabilir ancak genellikle normal veriminde urun verecektir. Kimi zaman sumuklu bocekler patates soganina ilgi gosterebilir ancak topragi tepecik yaparsaniz, sogan yumrusunu korumus olacagindan, ciddi zarar vermezler
Hastaliklar:
Soganlar genellikle bitkiyi tamamen oldurmeyen ama verimi dusuren, virutik hastaliklara yatkindirlar. Bu genellikle patates sogani gibi yumrulardan klonlanan urunlerde yaygindir. Zaman icerisinde soganlarin buyuklugunun azaldiginin farkina varirsiniz. Bu genellikle virus yukunun sonucudur. Eger soganiniz ciceklenirse, dikip yeni bitkiler elde etmek icin tohum toplamanizda yarar vardir. Eger diger sogan varyetelerinden uzak tutarsaniz, toplayacagiz tohumlar anac bitki ile ayni ozelligi gosterecek ancak anac bitkideki virus kendilerinde olmadigi icin soganlarin buyuklugu daha iri olacaktir.
Kusurlar:
Patates soganlarinin uretimden kaynakli pek cok kusuru olur. Bazi bitkiler normal olarak ciceklenp, tohuma kacarken kimi bitki hic ciceklenmez. Kimi bitkilerde nadir de olsa ciceklerin arasinda minik soganciklar gorulur. Kimi bitkiler ise cicegin tamaminda cicek yerine minik sogancik olusturur.
Yorumlar
Yorum Gönder