Okinawa Ispanagi

Okinawa Spinach - Okinawa Ispanagi

Botanik ismi: Gynura bicolor

Aslinda gercek bir ispanak degildir. Genel isimlerinde pek cok bitki ispanak adi tasisa da aslinda bu yesil yaprakli bitkilere verilen genel bir isim kullanimindan kaynaklanmaktadir.

Bitkinin sinonim diger botanik isimleri: Gynura nepaliensis, Gynura procumbens, Gynura crepoides'tir. Aycicegi ailesi (Asteraceae) ailesi ile yakinligi olan bitkinin anavatani Hindistan'dan Nepal'e, Myanmar, Guney Cin, Tayvan ve Japonya'dir. Dogu Asya'da, ozellikle de Cin, Tayvan, Japonya ve Okinawa'da yogun olarak yetistirilmektedir.

Bu bitkinin kolestrolu dusurdugu iddia edilmektedir - diger bir bilinen ismi de kolestrol ispanagidir Google'da biraz arama yapildiginda bu iddiya sahip baska bitkiler de vardir, ve gercekte hangi bitkinin 'gercek kolestrol bitkisi' oldugu konusunda suphe uyandirmaktadir. Japon ve Koreli arastirmacilarin bu bitkinin kolestrol dusurucu etkilerine dair yayinlari olsa da bu iddiayi destekleyen cok fazla bilimsel kanit yoktur. Ancak pek cok vitamin iceren yesil sebzeleri beslenmenize eklemenizin bir zarari da yoktur. Bu bitkinin besin degeri ile ilgili cok az veri olsa da, genel olarak yesil sebzelerin yararlari bilinmektedir.

Bu bitki iki alt tur ile karsiniza cikabilir. Estetik amacli da kullanilan bit tipi ust kismi koyu yesil, yapragin alt kisimlari mor olanidir. Bir de yapragin her iki tarafi yesil olan tipi vardir.

Yetistirilmesi:

Bu kolay, cok yillik yesil sebzelerden biridir. Salatalarda kullanilan pek cok bitki bir kere topla sonra yeniden ek seklindedir. Okinawan ispanagi ise ekildigi cogu yerde kolayca buyur, gelisir ve size yil boyunca pek cok yesillik saglar.

Okinawan ispanagi hemen hemen her tur toprakta yetisir - killi veya kumlu topraklar da dahil... pH konusunda da cok secici degildir, alkali veya asidik topraklarda esit derecede buyur.

En cok tam gunes altinda veya parcali golgede olmayi sever. Koyu golgeden ve asiri yaz sicagindan hoslanmaz. Aslinda sicaga nispeten toleranslidir ve cok su istemez ama kurakliga toleransi cok degildir. Kuru kosullarda tamamen olmeyebilir ama yeni yapraklarin gelisimi durabilir hatta mevcut yapraklari dokulebilir. Surekli islak kalan topraklardan da hoslanmaz. Uzerine serilecek kalin tabaka malc, ideal nemi saglayacaktir.

Okinawan ispanagi, besin ihtiyaci cok olmayan bir bitkidir. Ilk dikim esnasinda iyi bir kompost kullanimi, daha sonrasinda da senede bir defa kompost katmani ilavesi (ozellikle kumlu topraklar icin) yeterli olacaktir. Kompost hem bitkinin ihtiyaci olan besinleri karsilayacak hem de toprak nemini duzenleyecektir.

Bu bitki oldukca yayilabilir, bu nedenle dikilecek alan dikkatle secilmeli veya duzenli olarak budama veya hasat etmeye hazir olunmalidir. Ust kisim cok hizli buyumese de, ozellikle toprak nemli oldugunda, govdeler surekli koklenerek yayilabilmektedir. Surekli budanmalidir, iyi budanan bitkiler daha yogun buyume sekli gerceklestirecek ve cogu yabani ota firsat tanimayacaktir.

Okinawa ispanagi zaman zaman ciceklenir ama nadiren tohuma kacar. Ciceklenen dallardaki yapraklar kuculecegi icin, ciceklenme oldugu zaman cicekli kismi kesmek onerilir. Hasat edilen kisim taze surgunler ve yapraklar oldugu icin, ciceklenme tesvik edilmemelidir. 

Okinawan ispanaginin genellikle zararlisi yoktur. Kimi zaman sumuklu bocekler saldirabilir ancak normal mucadele edilerek, verecekleri hasar minimuma indirilebilir. Yazin sicak zamanlarinda beyaz sinekler veya mite'larin saldirisi olabilir. Bu zararlilarin dogal dusmanlari, sayilarini kontrol altinda tuttukca onemli hasara neden olmazlar. Yapilacak iyi bir budama ile bu zararlilarin populasyonu azaltilip, bitkinin yeniden saglikla buyumesi saglanabilir.

Bitkinin celiklerinden uretilmesi oldukca kolaydir. Nemli bir topraginiz varsa dogrudan bahceye, nerede buyumesini istiyorsaniz dikebilirsiniz. Veya celikleri bir bardak suda, birkac hafta bekletip koklendirebilir ve daha sonra yerine dikebilirsiniz. Yeni dikilmis bitkiler, iyice yerlesene kadar duzenli olarak sulanmalidir.

Cok boylanmayan buyume yapisi nedeni ile, yenilebilir yer ortucu veya daha buyuk sebze yataklarinin onundeki alcak cit gorevini gorebilir. Veya patlican, kale veya karadeniz lahanasi gibi boylanan bitkilerin altinda yetistirilebilir.

Okinawan ispanagi saksi bahceciligine de kolayca adapte olabilir. Hatta oldukca parlak gunes isigi alan bir yerde, cam arkasinda da rahatlikla buyuyebilir. Apartmanda yasayanlar icin cam onundeki bir veya iki saksi salatalarina karistirabilecekleri kadar yesilligi her gun hasat edebilme imkani verirler.

Hasat etme ve Kullanim Alanlari

Genellikle taze yapraklar ve surgunler toplanir. Genellikle bitkinin sapi ve yapraklarinin oldugu parcayi kesmek, sadece yapraklarini koparmaktan daha iyidir. Sadece yapraklari koparmanizda da sakinca yoktur ancak ne kadar cok budarsaniz, o kadar cok yan dal olusturur ve ciceklenme ihtimali azalir. Boylece hem istediginiz sekli verirken, hem de yeni yaprak-surgun olusumunu saglarsiniz.

Taze yapraklarin tadi, eski yapraklara gore daha iyidir ama her iki yaprak da yenilebilir. Taze yapraklar salatalarda, cig olarak diger yesillikler ile kullanilabilir. Mor renkli tipi, salatalara hos bir renk katacaktir. Mor olan tipin, yesil olana gore aromasi daha fazladir.

Yapraklar ve surgunler pisirilebilir. Buharda, tavada, corbalara, yemeklere katki olarak, yesil sebzelerin kullanildigi her alanda kullanilabilir. Bamya'daki sivimsi dokuya aldirmiyorsaniz, bu sebzeyi pisirme asamasinin en sonunda eklemekte veya tavada hafif bir cevirmek gibi hizli yontemle pisirmekte fayda vardir. Okinawa ispanagi fazla pisirildiginde sumuksu bir doku alir. Mor renkli tipin, mor rengi pisirildiginde kaybolur. 

Okinawan ispanagi yesil iceceklerde de kullanilabilir. Diger yesilliklerle beraber suyu sikilabilir veya smoothie'ye karistirilabilir. Pek cok yesil icecek tarifine gore daha hafif tadi vardir ama bir defada cok fazla kullanilirsa, cok kopuklu olabilir.