Bok Choy Tarihcesi ve Kullanimi
Bok choy, lahana, kale, karnabahar, salgam, brokoli gibi hardal ailesine ait bir yeşilliktir. Bati dünyası icin nispeten yeni bir çeşitler olsa da, Asya'da binlerce yildir yetiştirilmektedir.
'Bok choy' veya 'Pak choy'' terimleri (ve pişirilmesi) pek çok yetistiricu tarafından kafa karisikligi yaratabilir. Ustelik bu bitkinin bilinen pek çok ismi daha vardır: Cin lahanası, cin kerevizi, cin hardal, kaşık lahanası vs daha pek cogu....
Isimlerin farkliligi Asya lehçelerinden - choy/tsai, pak/bok vs gibi - kaynaklanmaktadır. Olayi daha da karmaşık hale getiren, sebzenin kendi icinde değişik varyetelerinin de bulunmasidir. Ornegin beyaz sapli bitkinin botanik ismi, yeşil sapli olandan farklıdır.
Bok Choy Tarihcesi
(Brassica rapa var chinensis)
Arkeolojistler Cin'in Yellow River vadisinde, 6000 yıllık cin lahanası tohumları keşfetmişlerdir.
Cinli göçmenler bu bitkiyi 19.yuzyilda Kuzey Amerika'ya götürmüşlerdir. Uzun yıllar boyunca bu sebze, yerel, etnik yemeklerde kullanılsa da, yeni yeni dikkatleri çekmeye baslamistir.
Bok choy, ister cig ister pişirilerek yenilebilen, çok yonlu kullanımı olan bir bitkidir. Yapraklari kucuk, taze iken kıtır kıtır ve lezzetlidir. Ancak pek çok ahci, pişirmekte, stir fry larda kullanmak icin irileşmiş gövdeleri tercih eder. Bok choy, aynen pazıda olduğu gibi sotelenebilir veya buharda pişirilebilir.
Tibbi olarak soğuk alginligi ve öksürüğü tedavide veya mide rahatsizliklarinda mideyi yatistirmak icin kullanilmaktadir. Yapraklarindan yapilan merhem/yara lapası kucuk capli deri tahrisleri icin kullanilabilir.
Bok choy, gevsek, humuslu topraklarda kolaylıkla yetiştirilebilir. Bitki kismi gölgeyi tercih etse de tam güneşe de dayaniklidir. Daha ziyade serin iklimlerden hoşlanır. Pek çok lahana gibi, bok choy da soğuk mevsim sebzesidir ve sıcaklıklar artmaya basladikca acılaşmaya ve tohuma kaçmaya baslar.
Bok choy çeşitleri:
- Cin Beyaz Govde (Chinese white-stemmed): Yaklasik 30 cm yüksekliğinde, açık yeşilden koyuya doğru renklenen yaprakları genellikle disari doğru kivrilir. Beyaz saplar geniş, kısa ve genellikle duzdur. Ozellikle stir-fry var icin oldukça uygundur.
- Yesil Govdeli (Shanghai): Genis, daha düzgünce, açık yeşil yapraklı ve saplar daha duzdur. Tabana doğrular genişler, genellikle 15 cm boyuna geldiginde hasar edilir. Genellikle salatalar icin kullanılsa da stir frylarda da kullanilabilir
- Squat Canton tipi: Kisa, kompakt olan bu tip, koyu yeşil kivrminli yapraklara ve beyaz gövdelere sahiptir. Genellikle erkenden Bebek Bok Choy seklinde hasat edilir, bu turun sıcaklık toleransı yuksektir
- Corba kasigi (Soup-spoon) tipi: 45 cm'ye kadar büyüyebilen bu tur, kepte gibi kıvrılan yapraklara ve beyaz saplara sahiptir.
Yetistirme Ipuclari:
* Pak Choi çok degisiklik olmayan tekdüze koşulları tercih eder ve asiri sıcaklıktan hoslanmaz. Yüksek sıcaklıklar ve uzun günler onların tohuma kaçmalarına neden olur
* Yuzeysel kökleri vardır ve düzenli sulanmak isterler. Ozellikle sıcak ve rüzgarlı günlerde daha fazla su istekleri vardır. Damla sulama sistemi ve malclama size yardimci olabilir.
* Organik maddece zengin, humuslu ve geçirgen toprakları severler.
* Ruzgardan korunma sağlanmalı ve aralarında iyi havalanacak kadar mesafe birakilmalidir.
* Toprak pH olarak 6.5-7.0 idealdir. pH 6'nin altındaki topraklara karşı hassastır, eğer topraginiz bu sekilde ise dikimden en az 4 hafta once topragınıza Tarim kireci ilave etmelisiniz
* Bitkiler hızlı büyümesi, lezzetli olmaları yüzünden yetiştirilir. Hızlı büyümeye teşvik etmek icin sizi deniz yosunu besini ilavesi yapabilirsiniz. Iki haftada bir yapılacak sıvı solucan gübresi ilavesi de destek olacaktır.
HASTALIK VE ZARARLILAR
Kok curuklugu, küllenme hastalıklarına yakalabilir, ayrıca yaprak bitleri, tırtıllar, salyangozlardan etkilenebilir. Unutmayin, yapraklarda birkaç delik olması şadini etkilemeyecektir. Ancak salyangozlar ciddi zarar oluşturuyorsa kahve artıkları veya bira tuzakları deneyebilirsiniz. Yaprak bitleri ve tırtıllar icin sabunlu su uygulaması yapabilirsiniz.
ARKADAS BITKILER
Fasulye, pancar, lahana, havuç, salatalık, kekik, bezelye ve çilekler iyi arkadas etkilerdir
HASAT VE SAKLAMA
Pak choi hızlı büyüyen, bahçenizden hemen hasat edilip sofranıza gelebilen bir lezzettir. Genellikle 35-55 Gunde hasada hazır olur. Istediginiz sayıda bitkiyi dibinden bicakla keserek veya köklerinden çıkararak hasat edebilirsiniz. Bunu gunun serin saatinde yaparsanız, yapraklar daha diri olacaktır. Artanlari nemli bir kağıda sarıp buzdolabında saklayabilirsiniz.
'Bok choy' veya 'Pak choy'' terimleri (ve pişirilmesi) pek çok yetistiricu tarafından kafa karisikligi yaratabilir. Ustelik bu bitkinin bilinen pek çok ismi daha vardır: Cin lahanası, cin kerevizi, cin hardal, kaşık lahanası vs daha pek cogu....
Isimlerin farkliligi Asya lehçelerinden - choy/tsai, pak/bok vs gibi - kaynaklanmaktadır. Olayi daha da karmaşık hale getiren, sebzenin kendi icinde değişik varyetelerinin de bulunmasidir. Ornegin beyaz sapli bitkinin botanik ismi, yeşil sapli olandan farklıdır.
Bok Choy Tarihcesi
(Brassica rapa var chinensis)
Arkeolojistler Cin'in Yellow River vadisinde, 6000 yıllık cin lahanası tohumları keşfetmişlerdir.
Cinli göçmenler bu bitkiyi 19.yuzyilda Kuzey Amerika'ya götürmüşlerdir. Uzun yıllar boyunca bu sebze, yerel, etnik yemeklerde kullanılsa da, yeni yeni dikkatleri çekmeye baslamistir.
Bok choy, ister cig ister pişirilerek yenilebilen, çok yonlu kullanımı olan bir bitkidir. Yapraklari kucuk, taze iken kıtır kıtır ve lezzetlidir. Ancak pek çok ahci, pişirmekte, stir fry larda kullanmak icin irileşmiş gövdeleri tercih eder. Bok choy, aynen pazıda olduğu gibi sotelenebilir veya buharda pişirilebilir.
Tibbi olarak soğuk alginligi ve öksürüğü tedavide veya mide rahatsizliklarinda mideyi yatistirmak icin kullanilmaktadir. Yapraklarindan yapilan merhem/yara lapası kucuk capli deri tahrisleri icin kullanilabilir.
Bok choy, gevsek, humuslu topraklarda kolaylıkla yetiştirilebilir. Bitki kismi gölgeyi tercih etse de tam güneşe de dayaniklidir. Daha ziyade serin iklimlerden hoşlanır. Pek çok lahana gibi, bok choy da soğuk mevsim sebzesidir ve sıcaklıklar artmaya basladikca acılaşmaya ve tohuma kaçmaya baslar.
Bok choy çeşitleri:
- Cin Beyaz Govde (Chinese white-stemmed): Yaklasik 30 cm yüksekliğinde, açık yeşilden koyuya doğru renklenen yaprakları genellikle disari doğru kivrilir. Beyaz saplar geniş, kısa ve genellikle duzdur. Ozellikle stir-fry var icin oldukça uygundur.
- Yesil Govdeli (Shanghai): Genis, daha düzgünce, açık yeşil yapraklı ve saplar daha duzdur. Tabana doğrular genişler, genellikle 15 cm boyuna geldiginde hasar edilir. Genellikle salatalar icin kullanılsa da stir frylarda da kullanilabilir
- Squat Canton tipi: Kisa, kompakt olan bu tip, koyu yeşil kivrminli yapraklara ve beyaz gövdelere sahiptir. Genellikle erkenden Bebek Bok Choy seklinde hasat edilir, bu turun sıcaklık toleransı yuksektir
- Corba kasigi (Soup-spoon) tipi: 45 cm'ye kadar büyüyebilen bu tur, kepte gibi kıvrılan yapraklara ve beyaz saplara sahiptir.
Yetistirme Ipuclari:
* Pak Choi çok degisiklik olmayan tekdüze koşulları tercih eder ve asiri sıcaklıktan hoslanmaz. Yüksek sıcaklıklar ve uzun günler onların tohuma kaçmalarına neden olur
* Yuzeysel kökleri vardır ve düzenli sulanmak isterler. Ozellikle sıcak ve rüzgarlı günlerde daha fazla su istekleri vardır. Damla sulama sistemi ve malclama size yardimci olabilir.
* Organik maddece zengin, humuslu ve geçirgen toprakları severler.
* Ruzgardan korunma sağlanmalı ve aralarında iyi havalanacak kadar mesafe birakilmalidir.
* Toprak pH olarak 6.5-7.0 idealdir. pH 6'nin altındaki topraklara karşı hassastır, eğer topraginiz bu sekilde ise dikimden en az 4 hafta once topragınıza Tarim kireci ilave etmelisiniz
* Bitkiler hızlı büyümesi, lezzetli olmaları yüzünden yetiştirilir. Hızlı büyümeye teşvik etmek icin sizi deniz yosunu besini ilavesi yapabilirsiniz. Iki haftada bir yapılacak sıvı solucan gübresi ilavesi de destek olacaktır.
HASTALIK VE ZARARLILAR
Kok curuklugu, küllenme hastalıklarına yakalabilir, ayrıca yaprak bitleri, tırtıllar, salyangozlardan etkilenebilir. Unutmayin, yapraklarda birkaç delik olması şadini etkilemeyecektir. Ancak salyangozlar ciddi zarar oluşturuyorsa kahve artıkları veya bira tuzakları deneyebilirsiniz. Yaprak bitleri ve tırtıllar icin sabunlu su uygulaması yapabilirsiniz.
ARKADAS BITKILER
Fasulye, pancar, lahana, havuç, salatalık, kekik, bezelye ve çilekler iyi arkadas etkilerdir
HASAT VE SAKLAMA
Pak choi hızlı büyüyen, bahçenizden hemen hasat edilip sofranıza gelebilen bir lezzettir. Genellikle 35-55 Gunde hasada hazır olur. Istediginiz sayıda bitkiyi dibinden bicakla keserek veya köklerinden çıkararak hasat edebilirsiniz. Bunu gunun serin saatinde yaparsanız, yapraklar daha diri olacaktır. Artanlari nemli bir kağıda sarıp buzdolabında saklayabilirsiniz.
Yorumlar
Yorum Gönder