2018: Pancar Yili
Her yıl, kar amaci gitmeyen bir organizasyon olan National Garden Bureau, bahçe üreticilerini cesaretlendirmek ve daha eglenceli hale getirmek adina bir çok yıllık bitki, bir tek yıllık bitki, bir adet yenilebilir bitki ve bir yumrulu bitkiyi yilin bitkisi secer. Bu, belki de sizin çoktandır yetiştirmekte oldugunuz bu bitkiyi daha da iyi tanımanın güzel bir yoludur.
Beet ‘Merlin’ : Kaynak: Sakata Seed, National Garden Bureau
2018 dilinin secilen bitkilerinden birisi de Pancar (Beta vulgaris) ölmüştür.
Zamanda Yolculuk
Dünya uzerinde yetiştirilen pancargillerin hepsinin ortak atası deniz pancari (Beta vulgaris maritima). Kaynak: miluz, Flick
Yabani pancar (Beta vulgaris maritama), deniz pancari olarak da adlandırılan, genellikle Avrupa, Kuzey Afrika, Orta Dogu'da özellikle de Akdeniz ve Hazar denizi etrafında, kimi zaman da Atlantik denizi kiyilarinda doğal olarak yetişen bir sahil bitkisidir.
2. milenyum civarında, muhtemelen Mezopotamya'da ateşli hastalıkların tedavisi, kabızlık gidericisi, afrodizyak etkileri ve yenilebilir yaprakları dolayısı ile tıbbi bir bitki olarak kultive edilmiş ve yetiştirilmeye baslanmistir. Yabani halinin kok kismi kahverengi bir odunsu parcadan ibaret olduğu icin yiyecek olarak kullanilmamistir.
Spinach beet (Beta vulgaris Group Cicla) is grown for its edible leaves, not its stringy roots, and is the most primitive form of the domesticated beets. Source: damsoncottagegarden.com
Bugun bildigimiz pancar ailesine yakin ilk cesit muhtemelen pazi'dir. (B.vulgaris Cicla group), bir zamanlar çok popüler bir sebzeyken günümüzde unutulmaya yüz tutmuştur. Araştırmalar paziyi en çok bilindiği ve kullananlarin: Mezopotamyalilar, Misirlilar, Yunanlilar ve Romalılar oldugunu göstermektedir.
Yumrulu koklu olan ve günümüzde pancar olarak bilinen, taksonomistlerin B.vulgaris Conditiva Group'a koyduğu bitkinin ise orijini tam bilinmemekle birlikte, Güney Afrika'daki daha yumrumsu koklu bir atadan geldigi dusunulmektedir. 1500'lerde sadece Almanya ve Rusya'da popüler olmuş, 18.yuzyil sonuna kadar Avrupa'nın diğer yerlerinin dikkatini çekmemiştir.
Swiss chard (Pazi), sugar beet (Seker pancari) ve mangelwurst tatami pancar ailesindendir,ancak bildigimiz pancardan daha farklı geliştirilmişlerdir. Kaynak: farm2mountain.com, crystalgreen.com & http://www.rareseeds.com
Kalinlasmis saplarının bir mutasyon sonucu olduğu düşünülen Swiss Chard (B.vulgaris Flavescens Group), dünyanın seker ihtiyacının %20'sini karşılayan ticari urun olan seker pancari (B. vulgaris Altissima Group) ve kocaman yumrusu ve yaprakları genellikle hayvan yemi olarak olarak kullanılan Mangelwurst veya Mangel Beet bitkilerinin hepsi pancargillerdendir.
Aile portresi
Pancarlar eskiden Chenopodiaceae ailesine yerlestirilmisken simdi değiştirilmiş ve Amaranthaceae ailesine eklenmiştir. Iki yıllık bitkilerdir, ikinci yıl çiçeklenirler. Ancak pancarlardan tohum almayı planlamıyorsanız, genellikle tek yıllık urun gibi islem görürler. Ilkbahar veya yazin ekilir, yaz sonu veya sonbaharda hasat edilirler. Iliman iklimlerde pancarlar kis sebzesi olarak sonbaharda da ekilebilir.
Cicekleri gösterişsizdir ve ruzgarlarla tozlasabilir. Tum pancargiller (pancar, seker pancari, swiss chard, pazı) birbirleri ile tozlasabilir.
Gokkusagi Renkleri
Pancarlar, insanların düşündüğünden çok daha fazla renk çeşitliliğine sahiptir.
Pancarlar çok cesit renklere sahiptir. Bu gokkusagi renklerine sahip pancar kaprisimi pek çok cinsini içerir. Kaynak: RH Shymway Seed, National Garden Burea
Oncelikle kirimizi-morumsu renk pancarın en iyi bilinen rengidir. Ayrıca sari, altın rengi pancarlar olduğu kadar, beyaz, cift renkli pancarlar da vardır. Saplar genellikle kok ile ayni renkte olabilir, hatta kirimizi yaprağa sahip Bull's Blood isimli hem estetik hem yenilebilen bir pancar cesedi bile vardır.
‘Bull’s Blood’ genellikle sus bitkisi olarak yesistirilse de hem yaprakları hem koku yenilebilir. Kaynak: www.osborneseed.com
Bu renk çeşitleri, aslında birer antioksidan pigmentler olan, değişik betalinlerden kaynaklanır. Bazı insanlar bu betalainleri sindirmekte problem yasayabilir ve genellikle 'beeturia' isimli (kirimizi idrar) zararsız ama bu durumun uyaricisi bir semptoma neden olabilirler. Betalainler uzun zaman boyunca domates salçaları, reçeller, joleler ve soslar icin renklendirme elemanı olarak kullanılırlar. Ayrıca eskiden dudak renklendirmek icin rujun yerine kullanildiklari da görülmüştür. (Pancar kadar kirimizi terimi de buradan gelmektedir)
Silindir pancar ‘Taunus’: daha az alanda daha pazla pancar! Kaynak: Bejo Seeds, National Garden Bureau
Kok yumrusu genellikle yuvarlaktır ancak silindirik sekilli pancarlar da vardır. Havuca benzeyen bu pancarlar daha az alanda daha çok yumru yetiştirmeye olanak sagladiklarindan çok pratiklerdir. Ayrıca dilimlenmeleri de daha kolaydır.
Mutfakta Pancar
Pancarli yumurta tursusu. Kaynak: http://www.bitchinfrommelanieskitchen.com
Pancarlar pek çok bölgenin mutfağında yer almış sebzelerdir. Ornegin Dogu Avrupa'da borscht (pancar çorbası), neredeyse her sonbahar ve kisin mutfaklarda yerini alan bir yemektir. Pancarlar kaynatılarak, fırınlanarak, buharda, cig ve tursu seklinde, soğuk ve ya sıcak, dilimlenmiş, dogranmis, pure haline getirilmiş, rendelenmiş, kendi başlarına veya salatalarda veya çorbalarda, değişik sekillerde mutfaklarda yer alir. Geleneksel Pensilvanya Alman pancarlı yumurta tursusu, kati haslanmis yumurtanın pancar suyu ve sirke ile marine edilmesi ile yapılır. Avustralya'da hamburgerlerde genellikle bir dilim domates yerine dilim pancar bulunur.
Pancarlar lif, A ve C vitamini, antioksidan, kalsiyum, potasyum, fosfor ve folik asit acidindan zengindir. Diger pek çok sebzeye gore daha fazla Demir içerir. Bu besin degerleri onları sağlık acısından popüler kılar. Pancar tozu, vitamin hapı olarak besin destekleyicisi seklinde sunulur. Saglikli cipsler, doğalar enerji iceceklerinde de kullanılır. Sarapta bile (kirimizi şarap) eskiden pancar suyu ilavesi bulunmaktaydı. Cogunlukla seker pancarlar biodizel yapımında kullanilabilir, yani arabanızı kullanmanızda bile size yardimci olabilir!
‘Early Wonder Tall Top’ con fonksiyonlu bir pancardir, hem yaprakları hem kok yumrusu icin yetiştirilir. Kaynak: sagegarden.ca
Yapraklar da kullanilabilir, cig olarak yenilebilir veya Ispanak gibi kullanilabilir. Bazı turler (Ornegin Early Wonder Tall Top), çok yonlu turler olarak bilinir, hem yaprakları hem yumru koku icin yetiştirilir. Ayni zamanda pancarlar mikroyesiller (yeni çimlenmiş tohumlar) olarak da tüketilebilir. Cam önünde kisin bile büyütmesi çok kolaydır ve salatada göze de hitap eden bir malzeme olurlar. Ayni zamanda bahçede seyretme yaparken, henüz kok olusturmamis yeşillikler de her zaman kullanilabilir.
Pancarin sahip olduğu 'topraksa' tad, herkese hitap etmeyebilir. Bunun nedeni, yağmurdan sonra herkesin tanidigi 'toprak kokusuna' da neden olan geosmin maddesinin varligidir. Insan burnu geosmin kokusuna çok duyarlıdır ve trilyonda 5lik bir yoğunluğu bile algılayabilir. Geosmin maddesi tum pancarlarda bulunmaz (eğer pancar tadından hoslanmayanlardansaniz, daha hafif turleri tercih edebilirsiniz), ayni zamanda tursusunu yapmak bu tadi yok eder (Geosmin sirke gibi asidik koşullarda ayrisir)
Pancar Yetiştirmek:
Pancar tohumlarının ekilmesi. Kaynak: www.diynetwork.com
Satin aldiginiz pancar tohumlari aslinda tek degil, kurumun meyvenin icinde yer alan kucuk gruplardan olusan tohum obekleridir. Kaynak: http://www.quickcrop.ie
Pancar tohumlari, genellikle 2-4 tohumdan olusan bekler halindedir ve genellikle bunlardan en az 2 tanesi cimlenir. Bunun sonucu olarak neredeyse her zaman seyretme yapmanız gerekir. Zaman zaman tekli tohum veren çeşitlere de rastlansa da çok yaygın degildir.
Pancarlari seyreltirken, fideleri tabandan 2.5-5 cm ilk mesafede kesmek, ve aralarında 8-15 cm ilk boşluklar bırakmak gerekir. Bunu yaptiginizda daha büyük, daha iyi sekilli kok yumrusu gelişimini teşvik etmiş olursunuz.
Pancarlar, bir miktar boron içeren (Bu ihtiyaclarini karşılamak icin zaman zaman deniz yosunlu gübre verebilirsiniz), hafif asidik ve nitrojeni az topraklardan hoşlanırlar. Tuza dayanikliliklari yüksektir, ve cogu bitkinin tolere edemeyeceği topraklarda bile buyuyebilirler. Pancarlar her hafta yaklaşık 2cm derinlikte sulanmaktan hoşlanırlar.
‘Boldor’, sari renkli pancar turlerinden biridir. Kaynak: BejoSeeds, National Garden Bureau THIS AD
Cogu pancar cesedi 50-95 gun arası olgunluğa ulaşır. Hasadi genellikle yumrular 6-7 cm çapına ulastiginda, üstlerinden hafifçe çekerek yapılır. Arzu edilirse daha kucukken veya büyükken de toplanabilir.
Son olarak; pancarlar çok iyi saklama suresine sahiptir. Ister toprakta, ister icerde serin bir ortamda uzun sure durabilirler. Hele de tursusunu yaparsanız sonsuza kadar ! saklayabilirsiniz.
National Garden Bureau, pancarlari yetiştirilmesi hem kolay hem eglenceli, üstelik de sağlık acısından mükemmel bir yiyecek olarak değerlendirmiştir. Cok rahatlıkla 21.yuzyilin 'Kale' bitkisi gibi sayilabilirler.
Yorumlar
Yorum Gönder